Citeren uit de onderstaande tekst is alleen toegestaan indien toestemming daartoe is verleend door de auteur. Deze toestemmig kan per e-mail worden aangevraagd: mark@pannaknockout.org.

Vermeld bij een citaat altijd de bron!

Panna

Sportservice Evenementenbureau,
Mark van der Jagt,
september 2005

Panna is een vorm van straatvoetbal waarbij de subtiele voetbeweging meer waard is dan het scoren van een doelpunt. In snelle potjes van drie minuten wordt 1 tegen 1 gespeeld op een klein veldje van 4 bij 6 meter. Wie de meeste doelpunten scoort heeft gewonnen. Boven het scoren van een doelpunt staat echter het passeren van je tegenstander door de bal door de benen te spelen. Zo'n klassieke "poort" is het hoogst haalbare en levert direct winst op. En daar ligt meteen de oorsprong van de naam van de activiteit. Panna is het Surinaamse woord voor "poort".

Voor jongeren is Panna echter meer dan een potje voetbal. Panna is een lifestyle, compleet met urban kleding, streetslang, hiphop muziek en streetwise omgangsvormen. Deelnemers aan toernooien hangen een beetje nonchalant langs de veldjes om, ondanks de bloedhitte, met een zorgvuldig uitgekozen, meestal te warme kledinglijn het pannafield te betreden. Van een warming up of het tonen van enige betrokkenheid is geen sprake. Dat zou alleen maar je trucs verraden of, nog erger, misschien de indruk geven dat je graag wilt winnen. De kunst is je tegenstander zonder enige emotie en druppel zweet te imponeren. Het publiek zit er bewust ongeïnteresseerd bij en doet haar best geen betrokkenheid te tonen. Juichen is dan ook uit den boze. Een kort, nonchalant en zelfverzekerd handgebaartje naar de winnaar is voldoende. En dit alles onder een al om aanwezige, pompende hiphop beat in een relaxte atmosfeer.

Van bottom-up-sportvernieuwing naar instituut

Over de oorsprong van het spel doen vele theorieën zich de ronde. De basis van het spel ligt natuurlijk op de straat. Vooral door Marokkaanse en Surinaamse spelers werd het showaspect van het straatvoetbal steeds belangrijker. Het showen van je tricks en skills werd de manier om jezelf te presenteren. Geïnspireerd door helden als Zidane en Ronaldo werd dagen, weken, maandenlang getraind voor de ultieme truck om je tegenstander voor schut te zetten. Met natuurlijk de Panna als de ultieme vernedering. Het scoren van een Panna geeft respect en maakt je de held van het plein. Het ontvangen van een Panna doet je van schaamte onder de stoeptegels kruipen. Het verhaal gaat dat bekende spelers als Edgar Davids en Clarence Seedorf hun tricks eerst op de pleintjes oefenden voordat ze deze in het grote voetbalstadion lieten zien. Diezelfde Davids heeft het woord Panna als eerste gebruikt in een Tv-interview na afloop van een interland met het Nederlands elftal. Vol trots melde hij een tegenspeler een panna te hebben gegeven. Deze openbaring voor de interviewer Evert ten Napel heeft de weg geplaveid voor de 'vermainstreaming' van het begrip Panna.

De allereerste initiatieven tot institutionalisering van het Panna kwamen voort uit het sportmerk Nike. Met de beroemde commercial aan boord van een schip werd het showaspect van voetbal verspreid door wederom Edgar Davids en Ronaldo. Dit onder het toeziende oog van Eric Cantona en de beat van onze eigen Junkie XL met zijn remix van Elvis' "A little less conversation". Ten tijde van het EK voetbal 2000 werd deze commercial (en de soundtrack) een hit. Tegelijkertijd startte Nike met een Panna competitie uitmondend in een grote finale in Paradiso. Initiatiefnemer namens Nike, Edwin van Zaanen zette de competitie op in het bikkelharde maar spectaculaire Knock Out systeem. Hiermee werd het Panna Knock Out™ geboren. Harde man tegen man gevechten op de vierkante centimeter.

Andere initiatieven kwamen voor uit Masters of the Game onder leiding van Nordin Wooter en Evenementenbureau Sportservice. Niet de commercie en de grote spelers stonden hierin centraal zoals bij Nike, maar juist de straatspelers en de gewone voetballers kregen de kans zich te presenteren op de Panna veldjes en kooien.

Met het succes van Nike Panna Knock Out™ kwamen de echte sterren naar voren. Namen als Jermaine Vanenburg (Vaantje), Zaïd El Morabiti en Mourad Boukhari (Bouka) zijn begrippen onder de jongeren. Ze worden door bekende spelers als Ronaldinho (Barcelona) met respect benaderd. Hij looft hun skills en tricks. Andere bekende Panna spelers als Edward van Gils, Nelson de Kok en Lorenzo "Lenny" Neteb hebben bijvoorbeeld naast Ronaldinho model gestaan voor de spelers in het computerspel FIFA Street. Nu kunnen de jongeren ook thuis achter de computer het panna verder spelen op het virtuele Edgar Davidsplein.

Inmiddels heeft elk zichzelf respecterend (buurt)sportbureau wel een Pannabowl of -arena of -kooi in huis om wekelijks toernooitjes aan te bieden. Zelfs in de stadsinrichting heeft het Panna zijn vruchten afgeworpen. Veel gemeenten investeren in deze straatsport door Panna Fields aan te leggen. Hierdoor kan er door de jongeren op professionelere wijze gespeeld worden en hoeven ze niet meer van 2 jassen een doel te maken.

Het mag duidelijk zijn, Panna is een instituut geworden en is daarmee volledig ingeburgerd in de Nederlandse taal. Een zoekopdracht in google naar "Panna Kock Out" levert bijvoorbeeld meer dan 10.000 resultaten op. Op de hockeyvelden wordt wanneer de bal door iemands benen gespeeld wordt Panna geroepen. En zelfs de Prinsjes van Oranje speelden tijdens Koninginnedag 2005 live op televisie een potje Panna. Heerlijk om Maartje van Weegen in haar commentaar "de prinsen spelen panna" te horen zeggen.

Wat maakt het Panna nu zo populair?

Met Panna wordt een veel bredere doelgroep bereikt dan met het klassieke grasvoetbal. Daar waar het reguliere (verenigings)voetbal een beroep doet op discipline, teamgeest en ouderwetse clubliefde richt Panna zich op het individu. Met een mooie actie dwing je respect af bij je tegenstander. Daarnaast speel je wanneer jij zin hebt. Vaste trainingstijden en ritjes naar ver weggelegen sportcomplexen behoren tot het verleden. Panna speel je op het pleintje voor je deur wanneer jij dat wilt. Een tegenstander is altijd te vinden.

Juist door het bereiken van een brede doelgroep wordt het Panna omarmd door het welzijnswerk. Daar waar sport en welzijn nog wel eens conflicterende belangen konden hebben wordt het Panna nu als middel ingezet om grote groepen deelnemers te bereiken. Juist de groep Marokkanen, Antilianen en Surinamers komen, tot tevredenheid van beleidsmakers en uitvoerders, massaal op de activiteiten af.

Mooi meegenomen is dan ook nog eens dat de term "respect" onlosmakend verbonden is met de Panna cultus. Waren jongerenwerkers in het verleden nog wel eens angstig voor vechtpartijen en ongeregeldheden tijdens reguliere straatvoetbaltoernooien, bij Panna is die angst veel minder aanwezig. Respect voor de tegenstander is immers het grootste goed. Men schudt elkaar na afloop de hand. Ras en afkomst zijn bij Panna onbelangrijk. Het is te groots om te beweren dat Panna raciale problemen oplost, maar Panna levert zeker een bescheiden bijdrage aan het creëren van onderling respect en tolerantie.

Het mag duidelijk zijn dat de politieke context dan ook behoorlijk gunstig is voor het snel oprukkende Panna. De angst voor de polarisatie tussen groepen heeft projecten met als thema sociale cohesie hoog op de politieke agenda gezet. Panna en andere (interculturele) stadsgerichte activiteiten waarbij respect en tolerantie centraal staan verdienen alle aandacht van de beleidsmakers en -bepalers. Vanzelfsprekend door de effectiviteit van het middel, maar ook omdat je er simpelweg mee kunt scoren bij de media.

Daarnaast levert de BOS regeling van het ministerie van Volksgezondheid, Welzijn en Cultuur financiële, en dus ook innovatieve impulsen voor gemeentelijke projecten die zich richten op de driehoek Buurt - Onderwijs - Sport (BOS). De BOS-impuls zet sport in de buurt weer op de kaart. In de uitvoering van de BOS beleidsvisie worden menige Panna toernooitjes opgenomen.

Naast het bereiken van een brede doelgroep en de link met tolerantie en respect is tevens de huidige urban trend een vruchtbare voedingsbodem voor het populariseren van het Panna. Urban is hot en de samensmelting van de ingrediënten taal, mode, muziek en attitude passen naadloos bij de huidige populaire sporten als skaten, breakdance, streetball en panna. Minstens opvallend is het te noemen dat in zowel die urban style als in de genoemde sporten de fixatie op uiterlijk vertoon en de presentatie van jezelf als individu schijnbaar moeiteloos samengaat met de veel geprezen termen respect en tolerantie.

Tot slot wordt het succes van Panna gelukkig ook verklaard door de inhoud van het spel zelf. Panna is een spontane bottom-up-sportvernieuwing, ontwikkeld dus door jongeren zelf. Door de snelheid, attractiviteit, spanning en eenvoud in het spel wordt Panna veel gespeeld en zal het dan ook niet snel verdwijnen.

Het gevaar van institutionalisering van een bottom-up-sportontwikkeling

Daar waar een trend mainstream wordt zullen de trendsetters zich terugtrekken en zich op andere zaken gaan richten. Wat betekent dit gegeven voor het Panna en de effectiviteit van het spel als middel voor diverse maatschappelijke doelen?

Het gevaar van het succes van Panna is dat diverse organisaties snel willen en nu ook kunnen scoren. Panna levert immers hoge deelnamecijfers op en is bijzonder mediageniek. Indien echter het hippe karakter van het spelletje verdwijnt, zal de deelname aan de toernooitjes snel teruglopen en de media-aandacht verdwijnen. Dit zal de jongerenwerkers en sportbuurtwerkers doen besluiten de activiteiten stop te zetten terwijl de vraag naar (straat)voetbalactiviteiten wel degelijk blijft bestaan. Men wil immers nog wel lekker ballen, de boys willen alleen geen deel uit maken van een commercieel concept. Een beetje gas terug in het hypen van Panna en meer aandacht aan de voetbalaspecten van het spelletje garanderen een langer bestaan van een mooi spel.

Juist die aandacht voor de voetbalaspecten van het Panna kan geboden worden door de georganiseerde sport. Door onder andere het technisch en showgericht voetbal te omarmen kunnen de KNVB en de voetbalverenigingen een veel bredere doelgroep bereiken. Op deze wijze kan Panna als een magneet werken op juist die groep jongens die baat hebben bij het sociale kader van het verenigingsleven.

Een belangrijke kans is daarbij weggelegd voor het futsal (zaalvoetbal). Een goed signaal in deze is de heldenstatus die bekende pannaspelers als Jermaine Vanenburg en Zaïd El Morabiti hebben in de professionele Belgische Futsal competitie. De tribunes zitten vol voor de showspelers uit Nederland. Een dergelijke ontwikkeling is in Nederland natuurlijk ook te maken. Hiervoor dient de georganiseerde sport zich wel te gaan richten op die bredere markt van spelers. Een flexibele aanpak aansluitend bij de wensen en (financiële) mogelijkheden van die nieuwe spelersgroep is daarvoor een bittere noodzaak.

En zo kan de institutionalisering ons ook kansen bieden. Niet alleen de impuls voor de georganiseerde sport biedt die mogelijkheden. Juist in het kader van de sociale cohesie kan het instituut Panna een belangrijke rol spelen. Immers, bij een instituut horen helden, voorbeelden voor de jeugd. Weliswaar op een (nog) andere schaal dan in de muziek heeft ook het Panna deze voorbeelden voor de jongeren. Onderschat de rol van de bekende spelers als Vaantje en Zaïd niet. Hun aanwezigheid op pleintjes tijdens Panna toernooien geeft de jongeren een voorbeeld en een motivatie. Door veel te oefenen en door te zetten kun je wat bereiken. En juist de mening van deze jongens over de samenleving waarbij wederom respect en tolerantie veelgehoorde termen zijn is van essentieel belang bij de meningsvorming onder jongeren. Om deze redenen zet bijvoorbeeld het Panna organisatiebureau Evenementenbureau Sportservice deze jongens in bij (arbeids)reïntegratieprojecten voor Herstelling en de Dienst Maatwerk Amsterdam.

Voor het creëren van de heldenstatus van de pannaspelers speelt de nieuwe internationale aandacht een grote rol. Vooralsnog staat het Panna internationaal nog in de kinderschoenen. Echter, in België, Brazilië en Duitsland worden de eerste toernooitjes georganiseerd. Onze Nederlandse spelers hebben een dusdanige voorsprong dat zij als de sterren binnen gehaald worden in deze internationale toernooien.

Concluderend kunnen we aangeven dat alle (commerciële) aandacht voor het Panna het spel niet echt weghaalt bij de roots. Integendeel, de spelers van het eerste uur zijn trots op de huidige status van het spelletje en ontpoppen zich steeds meer als verspreiders van het woord. Steeds meer mensen zullen enthousiast raken waardoor nieuwe Panna deelnemers zich richting de toernooitjes op veldjes, zalen en pleintjes gaan begeven. Te denken valt dan aan de meiden en jongere kinderen die op een aanbod afkomen van voetbalverenigingen, het onderwijs en welzijnsorganisaties. En dit alles buiten de grote steden, maar met respect voor de roots: De straat en haar spelers.

Meer informatie:

Sportservice Evenementenbureau
Mark van der Jagt
Postbus 338
2000 AH Haarlem
T (023) 531 94 75
mark@pannaknockout.org

Mark van der Jagt is unit manager van het Evenementenbureau van Sportservice Noord-Holland en organiseert actieve evenementen met de doelgebieden sportstimulering, sociale cohesie, diagnostiek, fun en entertainment. Met haar Panna Knock Out™ is het Evenementenbureau wegverbreider van het aanbieden van toernooien voor de gewone spelers op de gewone pleintjes in het gehele land.